Οι παράγοντες που επηρεάζουν το σωματικό βάρος

Γράφει η διατροφολόγος Εβίτα Στόκα

Η εξίσωση πίσω από τη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους είναι ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει αρκετά την επιστημονική κοινότητα, καθώς ολοένα και περισσότερα δεδομένα έρχονται στην επιφάνεια σχετικά με την πολυπλοκότητα του θέματος. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η διατροφική πρόσληψη και η φυσική δραστηριότητα, αν και πολύ σημαντικές παράμετροι, δεν είναι οι μοναδικές μεταβλητές ικανές να προκαλέσουν μεταβολή στο βάρος. Ας δούμε μερικούς παράγοντες που επηρεάζουν το σωματικό βάρος και τους οποίους πιθανόν να μην έχουμε λάβει υπ’ όψη στο παρελθόν.

Έλλειψη ύπνου

Ο ανεπαρκής ύπνος είναι σοβαρό πρόβλημα, το οποίο μπορεί να επηρεάσει το σωματικό βάρος, διότι σχετίζεται με την ισορροπία δύο ορμονών, την γκρελίνη και τη λεπτίνη. Η γκρελίνη είναι η ορμόνη που δίνει το σήμα στον εγκέφαλο του αισθήματος της πείνας, ενώ η λεπτίνη σηματοδοτεί το αίσθημα του κορεσμού και της πληρότητας. Σε μία κατάσταση ελλιπούς ύπνου, λοιπόν, η έκκριση γκρελίνης αυξάνεται και η παραγωγή λεπτίνης μειώνεται, έχοντας ενδεχομένως ως αποτέλεσμα την αύξηση του βάρους.

Οι συστάσεις προτείνουν 7 έως 9 ώρες ύπνου για ενήλικες ηλικίας 18-64 ετών και 7 έως 8 ώρες για ενήλικες άνω των 65 ετών.

Στρες

Η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη που παράγεται φυσιολογικά από το σώμα από τα επινεφρίδια και είναι απαραίτητη για τον οργανισμό. Ωστόσο, η έκκριση υπερβολικών ποσοτήτων, λόγω συνεχών αυξημένων επιπέδων στρες, μπορεί να είναι επιβλαβής. Η περίσσεια κορτιζόλης μπορεί να οδηγήσει το σώμα στην παραγωγή λιγότερης τεστοστερόνης και κατ’ επέκταση μείωση της μυϊκής μάζας και του βασικού μεταβολισμού.

Φύλο

Η εμφάνιση παχυσαρκίας φαίνεται πως είναι συχνότερη σε γυναίκες από ότι σε άνδρες. Το φύλο ενός ατόμου μπορεί επίσης να επηρεάσει τις αποθήκες λίπους του σώματος. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες τείνουν να συσσωρεύουν περισσότερο λίπος στους γοφούς και τους γλουτούς, ενώ οι άνδρες στην κοιλιακή χώρα. Το υπερβάλλον λίπος, ειδικά εάν βρίσκεται στην κοιλιά και σπλαχνικά, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων.

Κάπνισμα και αλκοόλ

Δεδομένου ότι το κάπνισμα αυξάνει ελαφρώς το βασικό μεταβολικό ρυθμό και μπορεί να περιορίσει την πρόσληψη τροφής, η αύξηση βάρους είναι μια κοινή συνέπεια της διακοπής του καπνίσματος. Φυσικά αυτό δε θα πρέπει να αποτελέσει αποτρεπτικό παράγοντα στο ξεκίνημα μίας προσπάθειας διακοπής καπνίσματος, αφού υπάρχουν μέθοδοι που μπορούν να εφαρμοστούν υπό την καθοδήγηση διατροφολόγου προς αποφυγή αυτού του αποτελέσματος, εάν δεν είναι επιθυμητό.

Η χρήση αλκοολούχων ποτών μπορεί επίσης να έχει αντίκτυπο στο σωματικό βάρος. Η ενέργεια που προσλαμβάνεται από το αλκοόλ συχνά είναι υψηλή και μπορεί να υπερβαίνει τις ανάγκες και, κατ’ επέκταση, να αποθηκεύεται ως λίπος.

Μια μελέτη σε άτομα ηλικίας 40 έως 59 ετών με παρακολούθηση 5 ετών διαπίστωσε ότι ο μέσος ΔΜΣ (Δείκτη Μάζας Σώματος) αυξήθηκε αναλογικά με την αύξηση της πρόσληψης αλκοόλ. Το συμπέρασμα ήταν ότι η υψηλή καθημερινή πρόσληψη αλκοόλ (περισσότερο από 30 gr/ημέρα) συμβάλλει άμεσα στην εμφάνιση παχυσαρκίας, ανεξάρτητα από τον τύπο του αλκοόλ που καταναλώνεται.

Φαρμακευτική αγωγή

Ορισμένα φάρμακα είναι πιθανό να προκαλέσουν αύξηση βάρους, όπως τα γλυκοκορτικοειδή, οι υπογλυκαιμικοί παράγοντες (πχ ινσουλίνη), τα αντιαλλεργιογόνα και το λίθιο.

Κληρονομικότητα

Η παχυσαρκία, έχοντας μελετηθεί σε κληρονομικό πλαίσιο, έχει συσχετιστεί με αλλαγές σε ένα εμπλεκόμενο γονίδιο, το MC4R. Ωστόσο, η συγκεκριμένη γονιδιακή τροποποίηση εντοπίζεται σε ένα μικρό ποσοστό μόνο των παχύσαρκων ατόμων (μικρότερο του 5%) οπότε δεν είναι σύνηθες φαινόμενο. Ισχυρότερο ρόλο φαίνεται ότι διαδραματίζουν οι περιβαλλοντολογικοί παράγοντες και όχι οι γονιδιακοί.

Συμπερασματικά, γίνεται κατανοητό πως το σωματικό βάρος είναι ένα πολύπλευρο ζήτημα, που δεν επηρεάζεται καθαρά και μόνο από τη γυμναστική και τη διατροφή. Τροποποιήσεις στους παράγοντες που επηρεάζουν το σωματικό βάρος και στους οποίους αναφερθήκαμε παραπάνω, αλλά και σε πολλούς άλλους, ενδέχεται να μεταβάλλουν το βάρος ενός ατόμου και απαιτούν διερεύνηση από ομάδα επαγγελματιών υγείας.

Διαβάστε επίσης το άρθρο 5 διατροφικούς μύθους που θα καταρρίψουμε και είμαι σίγουρη ότι θα το βρείτε πολύ ενδιαφέρον.